در حال بارگذاری

سود روزشمار چیست و چگونه محاسبه می‌شود؟

شنبه 23 مرداد 1400 آموزش عمومی بورس 866 بازدید

در حالت کلی سود حساب‌های بانکی به دو صورت سود روزشمار و سود ماه‌شمار محاسبه می‌شود. تا اواخر سال ۱۳۹۷ استفاده از هر دو این روش‌ها برای تمامی بانک‌ها مجاز بود اما طبق تحقیقاتی که در آن سال‌ها انجام شد، پرداخت سود روزشمار موجب تورم بیشتر و تاثیرات منفی بر بازار می‌شد، لذا از دی ماه ۱۳۹۷ پرداخت سود روزشمار ممنوع و تمامی سودهای بانکی به صورت بلندمدت و به اصطلاح ماه‌شمار محاسبه و پرداخت شد. اگر چه هم‌اکنون پرداخت سود به صورت روزشمار توسط تعدادی از بانک‌های خصوصی در شرایط خاصی صورت می‌گیرد ولیکن در حالت کلی این سیستم مورد تایید بانک مرکزی ایران نیست. در ادامه به بررسی چگونگی محاسبه سود روزشمار، ماه‌شمار و جزئیات آن‌ها می‌پردازیم.

 

نحوه محاسبه سود روزشمار

فرمول محاسبه سود روزشمار از جانب بانک مرکزی تعیین شده است و قابل شخصی‌سازی توسط بانک‌های مختلف نیست. ساختار کلی این فرمول به شرح زیر است:

۳۶۵۰۰ / (نرخ * تعداد روز * مبلغ سپرده‌گذاری) = سود سپرده‌گذاری کوتاه‌مدت روزشمار

تمامی بانک‌های کشور اعم از خصوصی و دولتی موظف به پیروی از این قانون و انجام محاسبات طبق فرمول مذکور هستند و تنها پارامتر «نرخ»، توسط بانک مربوطه تعیین می‌شود، همچنین این پارامتر در یک بانک می‌تواند برای حساب‌های مختلف، متفاوت باشد.

به عنوان مثال به محاسبه سود برای مبلغ سپرده‌گذاری ۵۰۰.۰۰۰ تومان در مدت زمان ۲۰ روز و با نرخ ۱۵درصد می‌پردازیم:

تومان ۴۱۰۹ = ۳۶۵۰۰ / (۱۵ * ۲۰ * ۵۰۰.۰۰۰) = سود روزشمار

همچنین دقت کنید محاسبه سود یک روز با حداقل مبلغ سپرده‌گذاری همان روز محاسبه می‌شود. در نظر بگیرید مبلغ سپرده‌گذاری شما در ابتدای روز ۱.۰۰۰.۰۰۰ تومان است و در اواسط روز ۷۰۰.۰۰۰ تومان آن را برداشت می‌کنید، سود آن روز با مبلغ باقیمانده یعنی ۳۰۰.۰۰۰ تومان محاسبه می‌شود؛ همچنین برعکس این حالت نیز صدق می‌کند.

دلیل ممنوعیت سود روزشمار

طرح‌ خصوصی‌سازی در ابعاد مختلف برای سال‌های متمادی توسط اقصاددانان مطرح می‌شد و این طرح‌ها به مرور توسط دولت تایید و به مرحله اجرا درآمدند و کم‌کم پروژه‌های مختلفی برای این منظور آغاز شد. که یکی از آن‌ها بانک‌های خصوصی بودند. در اوایل دهه ۸۰ شمسی بانک‌های خصوصی به مردم معرفی شدند و کار خود را آغاز کردند.سود روز شمار چیست و چگونه محاسبه می‌شود

از آن جایی که مردم تا آن زمان، بانک‌ها را به عنوان نهادی دولتی می‌شناختند، اعتماد به بانک‌‌های نوپای خصوصی برای آن‌ها دشوار بود، لذا این بانک‌ها شروع به ارائه طرح‌های جدید با سود و شرایط خوب با هدف جذب منابع پرداختند که از جمله این طرح‌ها، ارائه سودهای روزشمار بود که مورد استقبال گسترده‌ای قرار گرفت.

کم‌کم سرمایه‌گذاران، مبالغ سپرده‌گذاری خود را از بانک‌های دولتی خارج کردند و به سرمایه‌گذاری در بانک‌های خصوصی پرداختند؛ در نتیجه این امر بانک‌های دولتی نیز برای جلوگیری از روند مذکور، مجبور به ارائه طرح‌هایی با سود روزشمار شدند.

گسترده شدن ارائه سود روزشمار برای سپرده‌گذاران، موجب سوء استفاده تعدادی از افراد و برهم‌ خوردن تعادل بازار، نوسان بالای قیمت ارز و سکه و همچنین هزینه هنگفت برای بانک‌ها شد.

اما این ضررها چگونه اتفاق افتاد؟

ابتدا افراد با سرمایه‌های هنگفت، مبلغ زیادی از سرمایه خود را از حساب خارج می‌کردند و به معاملات لحظه‌ای سکه، طلا، ارز و… می‌پرداختند و پس از کسب سود، تا آخر روز مبلغ اصلی به علاوه سود کسب شده را در به حساب بانکی‌خود واریز می‌کردند و مجددا از سود روزشمار بانک نیز بهره می‌بردند.

در این حالت بانک بدون استفاده از منابع جذب شده، مجبور به پرداخت سود آن روز بود؛ چرا که طبق قانون سپرده‌گذاری روزشمار، سود هر روز با آخرین موجودی حساب در همان روز محاسبه می‌شود.

این روند کم‌کم گسترش یافت و تعدادی زیادی از افراد حتی با سرمایه ناچیز از همین روش استفاده می‌کردند و تراکنش‌های بانکی در زمان کوتاهی افزایش چشمگیری یافت؛ بنابراین سود پرداختی بدون در اختیار داشتن منابع از یک طرف، بر عهده گرفتن هزینه تراکنش‌ها از طرف دیگر، بانک‌ها را تحت فشار قرار می‌داد.

در این بین خروج مقدار زیادی سرمایه از بانک‌ها، باعث بالا رفتن حجم نقدینگی، افزایش غیر منطقی تعداد معاملات در بازارهایی چون ارز و سکه برای چند ساعت مشخص در روز و نوسان شدید در این بازارها و در نهایت برهم خوردن تعادل بازار می‌شد.

تمامی این دلایل باعث شد که دولت ارائه سود روزشمار را در دی ماه ۱۳۹۷ پس از ۱۰سال ممنوع کند. اگرچه به موجب همین ممنوعیت، بسیاری از سپرده‌گذاران از سودهای بانکی صرف نظر کردند و به سرمایه‌گذاری در بازارهای دیگر پرداختند اما در نهایت این تصمیم دولت توانست تا حد زیادی از سفته‌بازی و ایجاد قیمت‌های کذب توسط دلالان در بازار جلوگیری کند. دقت داشته باشید که سپرده‌گذاری در بانک تنها یکی از روش‌های سرمایه‌گذاری کم‌ریسک است. برای آشنایی با روش‌های بیشتر و کسب اطلاعات جزئی‌تر، مطالعه مقاله «سرمایه گذاری کم ریسک با سود مطمئن» را توصیه می‌کنیم.

سود ماه‌شمار چیست؟

طبق قوانین جدید وضع شده در سال ۱۳۹۷ پرداخت سود برای تمامی بانک‌های دولتی و خصوصی از حالت روزشمار به ماه‌شمار تغییر یافت. در این قانون پرداخت سود به سپرده‌های کمتر از یک ماه ممنوع است و فرمول آن به شکل همان سود روزشمار با یک تغییر جزئی است.

در محاسبه سود روزشمار، سه پارامتر مبلغ سپرده‌گذاری، تعداد روز و نرخ سود در یکدیگر ضرب می‌شدند، که تعداد روز می‌توانست کمتر از یک ماه باشد و مبلغ سپرده‌گذاری برای هر روز، حداقل همان روز در نظر گرفته می‌شد.

اما در محاسبه سود ماه‌شمار، تعداد روز بر حسب ماه جاری محاسبه میشود؛ که برای نیمه اول سال ۳۱ روز و برای نیمه دوم سال ۳۰ روز و ۲۹ روز است و زمان کمتر از این مدت مشمول سود نخواهد شد.

همچنین به جای در نظر گرفتن حداقل مبلغ موجودی برای هر روز، میانگین حداقل مانده‌ حساب در روزهای یک ماه، مورد محاسبه قرار می‌گیرد.

فرمول محاسبه سود ماه‌شمار به شکل زیر است:

۳۶۵۰۰ / (نرخ * تعداد روزهای ماه * کمترین مانده حساب طی ماه) = سود سپرده‌گذاری ماه‌شمار

بنابراین طبق این فرمول، تنها زمانی سود به سپرده‌گذار پرداخت می‌شود که حداقل یک ماه کامل سرمایه شخص در اختیار بانک قرار بگیرد.

مزایا و معایب سود روزشمار

ارائه سود روزشمار برای سرمایه‌گذاران، بانک‌ها و همچنین بازار دارای مزایا و معایبی است:

مزایا:

 ارائه سود روزشمار باعث جذب سرمایه به سمت بانک می‌شود و منابع آن بالا می‌رود.

 

 این روش برای بانک‌هایی که با کمبود بودجه مواجه هستند، یک روش جذب سرمایه و مزیت به حساب می‌آید.

 

 تعدادی از افراد هستند امکان سپرده‌گذاری طولانی مدت را ندارند و به عبارتی ممکن است سرمایه خود را در طول ماه احتیاج داشته باشند، سود روزشمار برای این اقشار گزینه مناسبی است.

 

 از آن جایی که سپرده‌گذاری در بانک‌ها نوعی سرمایه‌گذاری امن به حساب می‌آید، افراد دغدغه‌ای بابت ریسک سرمایه‌گذاری نخواهند داشت.

 

معایب:

 بانک حتی اگر در طول یک روز، مبلغ زیادی از منبع مالی جذب شده را در اختیار نداشته باشد، باز هم طبق مبلغ واریز شده در آخر روز، مجبور به پرداخت سود به حساب است.

 

 بالا رفتن تعداد تراکنش‌ها در اثر واریز و برداشت‌های مدام در ابتدا و انتهای روز، هزینه هنگفتی را برای بانک در پی دارد.

 

 بانک‌ها گاهی برای جذب سرمایه‌گذار، نرخ سود بالایی را تعیین می‌کنند که توان پرداخت آن را برای مدت طولانی ندارند.

 

 از آن جایی که وجه غالب سپرده‌گذاری‌ها در طول روز در اختیار بانک نیست، امکان برنامه‌ریزی طولانی مدت و ارائه طرح‌های جدید طبق سرمایه موجود، برای بانک‌ وجود ندارد.

 

 با بالا رفتن نقدینگی و تعداد معاملات در بازارهای مختلف، نوسانات شدیدی هم در سپرده‌های بانکی و هم در بازار به وجود می‌آید و تعادل سیستم بانکی و بازار برهم می‌خورد.

 

 کسب درآمد از راه سفته‌بازی، ایجاد قیمت کذب و اختلال در بازار افزایش می‌یابد.

 

 و در نهایت نرخ تورم در کشور افزایش خواهد داشت.

سخن آخر

محاسبه سود روزشمار توسط سیستم بانکی، اگر چه می‌تواند برای اقشار پایین‌تر جامعه و کسانی که امکان ذخیره سرمایه برای مدت طولانی را ندارند، مفید باشد ولیکن سواستفاده افراد سودجو از این سیستم و تورمی که در نتیجه آن ایجاد می‌شود، اولین ضربه را به همان قشر کم درآمد خواهد رساند. این مورد حتی برای سرمایه‌گذاران هنگفت نیز تاثیرات منفی بیشتری نسبت به تاثیرات مثبت دارد. درست است که سود روزشمار برای سرمایه‌های بالا، رقم قابل توجهی می‌شود؛ اما از آن جایی که همین افراد به دلیل داشتن سرمایه هنگفت در بازارهای مختلفی حضور دارند، نوسانات ایجاد شده گریبانگیر سرمایه آن‌ها در بازار خواهد شد.

بنابراین ضرری که به دلیل به وجود آمدن قیمت‌های کذب در بازار متوجه سرمایه آن‌ها است، بیشتر از مبلغی است که از سود روزشمار دریافت می‌کنند. برای آشنایی بیشتر با مقوله سیستم‌های بانکی، مطالعه مقاله «انواع بانکداری در جهان و ایران» را توصیه می‌کنیم.